Een recent arrest van het EU-Hof van Justitie in de zaak Coyote System kan online platforms hun aansprakelijkheidsbescherming ontnemen vanwege de werking van algoritmen. Dit zou de vrijheid van meningsuiting ernstig kunnen schaden, ondanks de bepalingen in de Digital Services Act die immuniteit behouden.
Intermediaireaansprakelijkheidswetgeving over de hele wereld erkent dat sociale mediaplatforms, zoekmachines en andere online dienstverleners een integraal onderdeel van ons leven zijn geworden: ze bepalen hoe we toegang krijgen tot informatie, met anderen communiceren en deelnemen aan het publieke debat, en bevorderen innovatie online. Deze wetten beschermen platforms over het algemeen, in verschillende mate, tegen wettelijke aansprakelijkheid voor gebruikerscontent: de verantwoordelijkheid voor onwettige spraak moet primair bij de spreker liggen, niet bij degenen die het slechts hosten.
Deze aansprakelijkheidsbeschermingen zijn geen geschenk voor platforms. Ze bestaan zodat platforms niet worden aangemoedigd om proactief te monitoren en te filteren wat we online zeggen, of om zelfs wettige spraak te verwijderen om juridisch risico te vermijden.
Dit is waarom een recent arrest van het EU-Hof van Justitie, Coyote System (Joined Cases C-188/24 and C-190/24), zorgwekkend is: het zou online platforms hun aansprakelijkheidsbescherming kunnen ontnemen vanwege hoe ze gebruikerscontent organiseren en verspreiden. De gevolgen voor de vrijheid van meningsuiting zouden significant kunnen zijn.
Aansprakelijkheidsbeschermingen in de EU
De Europese Unie heeft lang een systeem van beperkte aansprakelijkheid voor online dienstverleners omarmd. Onder de e-Commerce Directive en nu de Digital Services Act (DSA) profiteren platforms van aansprakelijkheidsvrijstellingen voor gebruikerscontent. Om censuur te ontmoedigen, kunnen ze ook niet worden verplicht om gebruikerscontent in het algemeen te monitoren of actief te zoeken naar illegale activiteit. Maar die aansprakelijkheidsbescherming komt met kwalificaties: Platforms verliezen dit voordeel als ze een "actieve rol" spelen zodanig dat ze kennis hebben van, of controle over, door gebruikers verstrekte informatie (Recital 42 ECD, Recital 18 DSA, en jurisprudentie, bijvoorbeeld para. 113 in L’Oréal v eBay). Voor hostingdiensten moeten aanbieders content verwijderen of uitschakelen waarvan ze weten dat deze illegaal is. De DSA heeft uitgebreide due diligence-verplichtingen voor platforms geïntroduceerd maar deze fundamentele immuniteiten intact gelaten. De boodschap is duidelijk: platforms dragen verantwoordelijkheid voor goede systemen en processen, maar over het algemeen niet voor de spraak van gebruikers.
Coyote System zou echter dit evenwicht kunnen ondermijnen. Geconfronteerd met een zaak over beperkingen op navigatiesystemen die informatie aan bestuurders doorgeven over wegcontroles, formuleerde het Hof een algemene test voor wanneer een intermediair ophoudt een "neutrale" host te zijn en daarom de hostingaansprakelijkheidsvrijstelling verliest. In essentie oordeelde het Hof dat waar het algoritme van een intermediair verder gaat dan het louter categoriseren en indexeren van gebruikersinformatie om te bepalen, "onder welke voorwaarden, hoe en in welke volgorde van prioriteit" (para. 122) informatie wordt verspreid, de intermediair die informatie "controleert" en bescherming onder de e-Commerce Directive wordt ontzegd.
Laten we duidelijk zijn: de zaak gaat niet over een dienst die gebruikersgegenereerde content rangschikt of aanbeveelt zoals sociale mediaplatforms doen. Het gaat over het verzamelen en real-time doorgeven van gebruikerswaarschuwingen over wegcontroles. Echter, de redenering van het Hof is niet beperkt tot navigatiediensten. Aanbevelingsalgoritmen bepalen hoe en in welke volgorde gebruikerscontent wordt verspreid over vrijwel elk groot online platform. Moeten dergelijke platforms nu ophouden als neutrale intermediairs te kwalificeren en de bescherming van de hostingaansprakelijkheidsvrijstelling verliezen? Het antwoord zou nee moeten zijn.
De betekenis van controle
Controle is nooit zo breed begrepen. En dat zou het ook niet moeten zijn. Elke hostingdienstverlener, denk aan Facebook, Amazon of Bluesky, zal enige controle hebben over de content van gebruikers. Als die mogelijkheid alleen de analyse zou bepalen, zou de aansprakelijkheidsvrijstelling grotendeels betekenisloos worden. In plaats daarvan moet de diskwalificerende "actieve rol" betrekking hebben op de daadwerkelijke content zelf, niet louter de technische middelen waarmee die content wordt georganiseerd of verspreid.
De eigen jurisprudentie van het Hof versterkt deze conclusie: In YouTube en Cyando onderzocht het een platform dat gebruikerscontent categoriseert, rangschikt en aanbeveelt via algoritmen, maar ging toch uit van de mogelijkheid dat het over het algemeen kan profiteren van de hostingaansprakelijkheidsvrijstelling. Om zeker te zijn, richtte het Hof zich voornamelijk op specifieke kennis van illegale content in plaats van de aparte categorie van controle. Toch is de onderliggende premisse duidelijk: die kenmerken plaatsen een platform op zichzelf niet buiten bescherming. De Advocaat-Generaal verklaarde daarom dat wat telt de "intellectuele controle over die content" van de aanbieder is (para 152). De relevante vraag is wie de informatie zelf controleert, het tot zijn eigen maakt, niet wie bepaalt hoe het verschijnt.
Dat is precies waar Coyote System nieuw terrein betreedt en een gevaarlijke verschuiving van nadruk biedt. Door algoritmische organisatie gelijk te stellen aan contentcontrole, loopt het arrest het risico sociale netwerken en andere platforms uit te sluiten van de aansprakelijkheidsvrijstelling en proactieve monitoring van wat gebruikers online zeggen en verwijdering van wettige content aan te moedigen.
Dat resultaat zou vreselijke gevolgen hebben voor de vrijheid van meningsuiting in de EU. Het is ook moeilijk te rijmen met de structuur van de DSA, die aanbevelingsalgoritmen zeker niet behandelt als onverenigbaar met intermediaire immuniteit. Integendeel, het accepteert ze als een bepalend kenmerk van moderne platforms, reguleert ze uitgebreid via specifieke due diligence-verplichtingen, en laat het hostingaansprakelijkheidsregime onaangeroerd (het integreerde zelfs de YouTube-uitspraak in zijn preambule!).
Dit was geen toeval: Tijdens de DSA-onderhandelingen werden voorstellen om platforms de hostingaansprakelijkheidsvrijstelling te ontnemen als ze online content optimaliseren, classificeren, organiseren of anderszins promoten, verworpen, na succesvolle belangenbehartiging door EFF en bondgenoten. Zou het Hof deze zaak anders hebben beslist onder de DSA? Waarschijnlijk niet. Het is aannemelijker dat de EU-rechters beïnvloed waren door de specifieke aard van de dienst, wat kan verklaren waarom het arrest opmerkelijk, en triest, weinig zegt over waarom intermediaireaansprakelijkheid in de eerste plaats bestaat en de fundamentele rechten die het dient. Coyote System heeft niet alleen gebruikersrapporten doorgegeven maar ze geaggregeerd tot wat de Advocaat-Generaal beschreef als een nieuwe "informatielaag," een onderscheid dat door het Hof werd weggelaten.
Aantasting van intermediaireaansprakelijkheidsbeschermingen
Het gevaar is dat de brede taal van het Hof over algoritmische curatie veel verder reikt dan die enge categorie en, opzettelijk of niet, een van de belangrijkste waarborgen voor de vrijheid van meningsuiting online aantast.
Helaas staat Coyote System niet alleen. Het is het laatste in een reeks arresten die intermediaireaansprakelijkheidsbeschermingen geleidelijk hebben beperkt. Recentelijk, in Russmedia, gaf het Hof voorrang aan preventieve contentcontrole in naam van gegevensbescherming, met weinig aandacht voor de mogelijkheid om beide regimes te verzoenen en de privacykosten van verhoogde monitoring van gebruikerscontent. En in AGCOM, over de aansprakelijkheid van Google voor YouTube-video's geüpload door makers die deelnemen aan zijn Partner Programme, lijkt het Hof over te stappen van geschiktheidsbeoordelingen naar specifieke kennis van illegale content.
Er is ook een politiek risico. Terwijl de redenering van het hoogste hof zal worden toegepast door nationale rechtbanken en verder verfijnd in de loop van de tijd, heeft de Europese Commissie weinig aarzeling getoond om landmark-arresten in wetgeving op te nemen. Net recent, in haar digitale omnibusvoorstel, herhaalde ze selectief een deel van een recent arrest van het Hof van Justitie om de privacyrechten van gebruikers te beperken.
Als deze trends doorgaan, zal de vrijheid van meningsuiting online nevenschade worden in de EU.
Originele auteur: Christoph Schmon | Bron: EFF
0.000 SRY