Twee paarden trekken gestaag een ploeg door de zwarte aarde van Kentucky. Binnen aan een houten tafel zit een man die met potlood op papier schrijft, zonder computer of smartphone in de buurt. Zo leefde de Amerikaanse boer, essayist en activist Wendell Berry decennalaang op zijn boerderij in Port Royal. Op 31 augustus overleed hij op 92-jarige leeftijd.
In een beschouwing over zijn nalatenschap betoogt auteur Renaud Beauchard dat Berry's gedachtegoed een cruciale les bevat voor de moderne beweging voor medische vrijheid. Berry weigerde moderne technologie te omarmen en bleef zijn leven lang trouw aan zijn eigen grond. Zijn centrale stelling was helder: de gezondheid van een mens kan niet worden losgekoppeld van de gezondheid van de plek waar hij woont.
Gezondheid als onderdeel van de gemeenschap
Volgens Beauchard wees Berry er altijd op dat het Engelse woord voor gezondheid (health) dezelfde stam heeft als woorden voor 'heel', 'genezen' en 'heilig'. Gezond zijn betekent in essentie heel zijn. Voor Berry was gezondheid dan ook geen decreet dat wordt opgelegd door het medische apparaat. Het is het behoren tot een gemeenschap van mensen, dieren en een specifiek stuk aarde.
Berry schreef daarover de kenmerkende zin: "Ik geloof dat de gemeenschap — in de meest volledige zin: een plek en al haar wezens — de kleinste eenheid van gezondheid is, en dat spreken over de gezondheid van een geïsoleerd individu een innerlijke tegenstrijdigheid is."
De grens van individuele autonomie
Beauchard stelt dat de strijd voor medische vrijheid en geïnformeerde toestemming tegen een dwangmatige overheid essentieel is, maar niet volstaat. Iemand die de staat succesvol buiten zijn bloedbaan weet te houden, kan volgens de auteur nog steeds ongezond zijn. Dat gebeurt wanneer de bodem waar het eten vandaan komt dood is, het drinkwater vervuild is en het voedselsysteem bestaat uit verre, chemische abstracties. Autonomie zonder verankering in een gemeenschap is volgens Beauchard de strijd nauwelijks waard.
In zijn essay The Body and the Earth legde Berry een directe verbinding tussen het menselijk lichaam en de aarde. Onze lichamen zijn "bewegende deeltjes van de aarde, onlosmakelijk verbonden met de bodem en de lichamen van andere levende wezens". Beauchard formuleert het zo: wanneer we de aarde behandelen als een wingewest dat we uitputten en chemisch bewerken, behandelen we ons lichaam op dezelfde manier. We zien het dan als een machine waarvan losse onderdelen worden gerepareerd door specialisten die geen oog hebben voor voeding, landbouw of geestelijk welzijn.
Praktische alternatieven op kleine schaal
Genezing is volgens Berry geen medische ingreep op een alleenstaand organisme, maar een proces van menselijk contact en verbinding met de natuur. Beauchard benadrukt dat Berry’s antwoord op grote maatschappelijke problemen geen ingewikkeld overheidsbeleid was, maar trouw aan een specifieke plek. Hoewel Berry studeerde aan Stanford en doceerde in New York City, keerde hij terug naar Henry County in Kentucky om daar te boeren en te schrijven.
Volgens Beauchard zijn initiatieven die nu al door veel mensen worden toegepast — zoals volkstuinen, lokale gemeenschapslandbouw (CSA's), rauwe melk en naburenulp — veel waardevoller dan overheidsbenoemingen. Deze praktijken zijn meer dan een leefstijlkeuze; het zijn daden van lidmaatschap van een lokale gemeenschap die de aarde en de mensen heel houden.
De les van Gary Snyder en Georges Bernanos
In het artikel haalt Beauchard een interview aan dat hij met Berry hield voor het Franse tijdschrift Limite. Op de vraag wat een jongere zou moeten doen om agrarisch te leven, haalde Berry de dichter Gary Snyder aan: "Eerst moet je ergens stoppen." Om grote wereldproblemen op te lossen, moet je volgens Berry eerst een blijvende, praktische band opbouwen met een specifieke plek en je buren.
Beauchard stuurt Berry na dat interview een bundel essays van de Franse schrijver Georges Bernanos. Bernanos waarschuwde na de Tweede Wereldoorlog voor de opkomst van de 'machinebeschaving' en de technocratische staat. Hij maakte onderscheid tussen de 'Natie' (die leidt tot abstract nationalisme) en het fysieke 'Vaderland' (de concrete leefomgeving). Berry nam dit idee over in zijn werk The Need to Be Whole. Volgens Beauchard zien veel modernisten 'het land' slechts als een abstractie — de overheid, de economie of nationale parken — terwijl ze de echte bron van hun voedsel en kleding niet meer kennen.
Gezondheid als het herstel van heelheid
De auteur concludeert dat de 'biosecurity-staat' floreert bij abstractie en angst voor het fysieke land. Berry’s antwoord daarop is concreet: houd van een plek, bewerk de grond, eet ervan en onderhoud de gemeenschap. Zonder die lokale verankering blijft vrijheid volgens Beauchard een vluchtige luxe, waarbij de grond en de gemeenschap langzaam afbrokkelen. Met die verankering wordt medische vrijheid weer wat het woord gezondheid oorspronkelijk betekende: een poging om als geheel gezond te zijn.
725.093 SRY