George Washington kreeg in 1799 de beste zorg van zijn tijd. Toch maakte juist die behandeling hem zieker. Arts Joseph Varon ziet hetzelfde patroon in de moderne geneeskunde. Behandelingen lijken logisch, maar blijken later toch schadelijk.
Het sterfbed van Washington
Op 12 december 1799 reed Washington urenlang te paard door sneeuw en ijzel. Dat deed hij op zijn landgoed Mount Vernon. De volgende dag had hij keelpijn en een hese stem. In de nacht naar 14 december kon hij bijna niet meer ademen of slikken. Drie ervaren artsen kwamen hem helpen. Ze deden wat toen als goede zorg gold: aderlaten. Daarbij laat een arts bewust bloed weglopen. Zo wilden ze de ontsteking remmen. Washington verloor zo waarschijnlijk ongeveer 2,4 liter bloed. Die avond stierf hij. Welke ziekte hij precies had, weten we nog steeds niet. Misschien was het een zware ontsteking in zijn keel. Wel is duidelijk dat het aderlaten hem verzwakte. Zijn artsen waren niet dom. Varon stelt daarom een andere vraag. Welke behandelingen vinden wij nu vanzelfsprekend, terwijl ze later fout blijken?
Logisch, gewoon en toch fout
Eeuwenlang dachten artsen dat ziekte kwam door een verstoord evenwicht van lichaamssappen. Bloed weghalen leek dan logisch. Als een patiënt vanzelf beter werd, zagen artsen dat als bewijs. Stierf iemand, dan was die volgens hen gewoon te ziek. Ook kwik werd eeuwenlang gebruikt tegen de geslachtsziekte syfilis. Toch vielen patiënten er tanden van uit en raakten hun zenuwen beschadigd. Is een behandeling eenmaal gewoon, dan moet de twijfelaar zich verdedigen. Neem borstkanker. In de twintigste eeuw haalden chirurgen vaak de hele borst weg, samen met borstspieren en lymfeklieren. Hoe meer weg, hoe beter, was het idee. Toen kwamen er eerlijke vergelijkingen. Daarbij krijgen patiënten door loting de ene of de andere behandeling. Een grote Amerikaanse studie volgde vrouwen 25 jaar. De zware operatie bleek niemand langer in leven te houden. Voor een deel van de vrouwen werkte een kleinere operatie met bestraling even goed.
Betere cijfers, zieker patiënt
Een duidelijk voorbeeld komt uit de hartzorg. Na een hartaanval wijzen extra hartslagen op een grotere kans op plotselinge dood. Twee medicijnen konden die extra hartslagen goed onderdrukken. Maar een grote studie, CAST, liet iets schokkends zien. Patiënten met die medicijnen stierven vaker dan patiënten die een nepmiddel kregen. De meetwaarden werden beter, maar de patiënten gingen vaker dood. Op de intensive care gebeurde iets vergelijkbaars. Een studie uit 2001 leek te laten zien dat een strak geregelde bloedsuiker levens redde. Veel ziekenhuizen gingen daarom zo werken. In 2009 volgde een grotere studie met meer dan 6.000 ernstig zieke volwassenen. Daarin stierven juist meer mensen binnen 90 dagen. Ook kwam een gevaarlijk lage bloedsuiker vaker voor. Een afwijkend getal goed maken is dus niet hetzelfde als de patiënt helpen.
Als de richtlijn de baas wordt
Soms is de fout juist te weinig doen. Hartpatiënten moesten vroeger wekenlang in bed blijven. Daar werden ze vooral zwakker van. Onderzoekers bekeken tien jaar artikelen in één groot medisch tijdschrift. Ze vonden 146 gewone behandelingen die later niet bleken te werken zoals gedacht. Ook tijdens corona werden voorlopige maatregelen snel harde regels. De Amerikaanse regel van zes voet afstand, bijna twee meter, was niet getest in eerlijke vergelijkingen. Het bewijs over mondkapjes was minder duidelijk dan beide kanten in het debat beweerden. Richtlijnen zijn nuttig, zegt Varon. Ze maken de zorg vaak beter. Maar via protocollen, checklists en betalingen worden het soms vaste regels. Niemand durft ze dan nog te bevragen. Dan vraagt een arts wat het protocol zegt. En niet meer wat deze patiënt nodig heeft.
Durven twijfelen
Varon is geen tegenstander van de moderne geneeskunde. Antibiotica, insuline, vaccins en de intensive care redden talloze levens. Wie uit deze geschiedenis haalt dat geneeskunde niet werkt, trekt volgens hem de verkeerde les. Elke behandeling heeft wel een prijs. En ook de gewone zorg kan fout zijn. Goede artsen grijpen snel in als het moet. Maar ze durven ook van mening te veranderen als er nieuw bewijs is. De artsen van Washington wilden hem echt redden. Daarom moet de geneeskunde zich steeds afvragen: helpen we de patiënt echt?
Originele auteur: Joseph Varon | Bron: Brownstone Institute (CC BY 4.0)