Het is een late zondagavond in juli als de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva zijn Chinese ambtsgenoot Xi Jinping aan de lijn krijgt. Ruim een uur lang spreken de twee leiders op een warme, bijna triomfale toon met elkaar. Ze leggen de basis voor een snellere samenwerking: een handelsverdrag tussen China en het Mercosur-blok, gezamenlijke projecten rond satellieten en kritieke mineralen, en het afschaffen van visumverplichtingen voor korte verblijven. Het is een draai van 180 graden die volgens politicoloog Jake Scott de mondiale verhoudingen flink opschudt.
Jarenlang was het juist Brazilië dat binnen de Zuid-Amerikaanse handelsunie Mercosur een rem zette op een deal met Peking. Maar binnen twee weken veranderde alles. Nadat de Verenigde Staten nieuwe heffingen invoerden op Braziliaanse goederen, trok Lula de conclusie dat een bondgenootschap met Washington simpelweg te duur was geworden.
Eeuwenoude strategie herleeft
Volgens Scott reageert Brazilië niet uit wraak, maar kiest het voor een aloude strategie: pragmatische evenwichtspolitiek. Bijna een eeuw geleden gebruikte het land die methode al om het evenwicht te bewaren tussen rivaliserende grootmachten, zonder zich definitief aan één partij te binden. In een steeds meer multipolaire wereld kiest de regering in Brasília nu opnieuw voor dat evenwicht.
De aanleiding voor de omzwaai is de escalerende handelsoorlog. Eind juli voerden de VS een importtarief van 25 procent in op een brede categorie Braziliaanse producten. Volgens de Braziliaanse industriefederatie heeft inmiddels bijna de helft van alle export naar de VS te maken met extra heffingen. Daar bovenop kwam nog een heffing van 12,5 procent vanwege vermeende dwangarbeid. Voor de zwaarst getroffen goederen lopen de totale tarieven op tot 37,5 procent.
Van de WTO naar Azië
Lula reageerde fel. In een opiniestuk in de Washington Post noemde hij de Amerikaanse maatregelen een "strategische fout" die Braziliaanse bedrijven rechtstreeks in de armen van buitenlandse leveranciers drijft. Brazilië stapte naar de Wereldhandelsorganisatie (WTO) om de heffingen aan te vechten op basis van het GATT-verdrag uit 1994. Tegelijkertijd blijft het land wel in gesprek met Washington.
Daarnaast zoekt Brazilië op grote schaal naar alternatieve afzetmarkten. Het handelsagentschap ApexBrasil stak 105 miljoen reaal (ongeveer 20,5 miljoen dollar) in een programma om bijna 2500 exporteurs in 57 sectoren te helpen met uitbreiding naar Zuidoost-Azië, Centraal-Azië en de EU. Ook trad een vrijhandelsverdrag tussen Mercosur en Singapore in werking, en lopen er gesprekken met India, Japan en Canada.
Binnenlandse politieke winst
De Amerikaanse druk heeft Lula op eigen bodem geen windeieren gelegd. Met het oog op de presidentsverkiezingen van oktober 2026 presenteert hij zichzelf succesvol als beschermer van de nationale soevereiniteit. Volgens peilingen blijft Lula stabiel staan rond de 45 procent van de stemmen. Zijn voornaamste rivaal, Flávio Bolsonaro, ziet zijn populariteit sinds april 2026 gestaag dalen.
Bolsonaro hielp zichzelf niet door zijn campagne te starten in het gezelschap van de Argentijnse president Javier Milei en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, terwijl er nauwelijks Braziliaanse politici aanwezig waren. Dat werd in Brazilië gezien als misplaatste buitenlandse inmenging. Toen de VS verkiezingswaarnemers naar Brazilië wilden sturen om het kiesstelsel te controleren, weigerde de Braziliaanse overheid simpelweg hun visa.
Obstakels in de regio
Binnen Mercosur was Brazilië jarenlang de rem, terwijl Uruguay juist aandrong op een China-akkoord en zelfs eigen gesprekken voerde. In januari 2023 reisde Lula nog naar Montevideo om te pleiten eerst een EU-deal te sluiten, en pas daarna met China te praten. De grootste stap blijft nu de toenadering tot Peking. China is met een bilaterale handel van 188 miljard dollar al de belangrijkste handelspartner van Brazilië. Nadat in januari 2026 een al 26 jaar slepend Mercosur-verdrag met de Europese Unie definitief werd ondertekend en in april in werking trad, lag de weg vrij om met China te onderhandelen.
Toch is een deal tussen Mercosur en China nog geen uitgemaakte zaak, merkt Scott op. Mercosur is een douane-unie, wat betekent dat alle lidstaten gezamenlijk moeten instemmen. De Argentijnse president Milei is fel gekant tegen de Chinese invloed en zal waarschijnlijk gebruikmaken van zijn veto. Ondertussen blijft Brazilië op meerdere schaakborden tegelijk spelen om zijn economische belangen veilig te stellen.
Bron: FEE, Jake Scott
0.000 SRY